Պրոպիլեն

Պրոպիլեն (պրոպեն, մեթիլէթիլեն), C₃H₆ քիմիական բանաձևով չհագեցած ածխաջրածին։ Ունի մի կրկնակի կապ և ալկենների դասի երկրորդ ներակայացուցիչն է։

Հանդիպումը բնության մեջ

Պրոպենը հանդիպում է բնության մեջ ազատ վիճակում և առաջանում է տարբեր ֆերմենտատիվ պրոցեսներից։ Չնչին քանակներով պրոպեն հայտնաբերել են Տիտանի մթնոլորտում։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ՆԱՍԱ-ն հայտարարել է, որ Կասինի-Հյուգենս միսիայի Կասինիի տիեզերանավը, օգտագործելով սպեկտրոսկոպիա, հայտնաբերել է պրոպենի չնչին քանակություն Տիտանի մթնոլորտում։

Ֆիզիկական հատկություններ

Պրոպիլենը իրենից ներկայացնում է ցածր եռման ջերմաստիճանով (t_եռ= −47,6 °C) և հալման ջերմաստիճանով (t_հալ= −187,6 °C) գազային միացություն։ Օպտիկական խտությունը կազմում է d₂₀⁴=0,5193։

Քիմիական հատկություններ

Պրոպիլենն ունի մեծ ռեակցիոն ունակություն։ Նրա քիմիական հատկությունները բնորոշվում են կրկնակի կապով։ p-կապը, որպես քիչ կայուն կապ, ռեագենտի ազդման ժամանակ քանդվում է, իսկ ածխածնի ատոմների ազատված վալենտային էլեկտրոնները միացնում են ռեագենտին իրենց։

Շատ հաճախ միացման ռեակցիաները ընթանում են հետերոլիտիկ մեխանիզմով (էլեկտրոֆիլ միացման ռեակցիաներ)։

Հալոգենների միացում (հալոգենացում)

Հալոգենացման ռեակցիաները սովորաբար ընթանում են սենյակային ջերմաստիճանում։ Ամենաարագը միանում են քլորը և բրոմը, ավելի դանդաղ՝ յոդը։ Ֆտորը ռեակցվում է պայթյունով։

Ջրածնի միացում (հիդրում)

${𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖢\mathsf{=}𝖢𝖧\mathsf{-}𝖢{𝖧}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}\to {𝖧}_{\mathrm{𝟥}}𝖢\mathsf{-}𝖢{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{-}𝖢{𝖧}_{\mathrm{𝟥}}$

Կատալիզատորի (Pt, Pd, Ni) ներկայությամբ պրոպիլենին ջրածին միացնելիս, այն փոխարկվում է պրոպանի։

Ջրի միացում (Հիդրատացում)

Պրոպիլենը ռեակցվում է ջրի հետ առաջացնելով միատոմ սպիրտ՝ իզոպրոպիլսպիրտ։

Հալոգենաջրածինների միացում (HHal)

Այս ռեակցիան կատարվում է Մարկովնիկովի կանոնի համաձայն։

Այրումը օդում

2СН₂=СНСН₃ + 9О₂ → 6СО₂ + 6Н₂О.

Օքսիդացում

Թույլ հիմնային կամ չեզոք միջավայրում կալիումի պերմանգանատով պրոպիլենը օքսիդացվում է մինչև գլիկոլներ։

Պոլիմերացում

Ռեակցիայի պայմաններն են տաքացումը և կատալիզատորների ներկայությունը։

Օդի թթվածնով օքսիդացում

Պրոպիլենը օքսիդանում է օդի թթվածնով մինչև պրոպիլենօքսիդ։

Դեղաբանություն

Պրոպենը՝ GABA_A ռեցեպտորի ալոստերային ագոնիզմով, հանդիսանում է կենտրոնական նյարդային համակարգի դեպրեսանտ։ Պրոպենի ավելցուկը կարող է առաջացնել ամնեզիա, կոմա, իսկ շարունակական օգտագործումը կարող է հանգեցնել մահվան բենզոդիազեպինի մեխանիզմով։