Ազիդաջրածնական թթու

Ազիդաջրածնական թթվի վերախմբավորում

Ազիտաջրածնական թթու, HN₃ ազոտի և ջրածնի միացություն է, միահիմն, թույլ թթու, անգույն, խիստ պայթունավտանգ (կարող է պայթել տաքացնելիս, հարվածելիս կամ շփելիս) սուր հոտով հեղուկ է։ Խիստ թունավոր է։ Հալման ջերմաստիճանը՝ –80 °C, եռմանը՝ 37 °C։ Նոսր ջրային լուծույթներում կայուն է։ Օքսիդիչ է։ Գործնական կիրառություն ունեն միայն ազոտաջրածնական թթուների աղերը՝ ազիդները։ Այս թթվի լավ լուծելի աղերը ևս խիստ թունավոր միացություններ են։ Թունավորման մեխանիզմը նման է ցիանիդներն (ցիտոքրոմների արգելափակում)։

Քիմիական հատկություններ

Այս նյութի ջրային լուծույթը պայթունավտանգ չէ։ Սակայն երկար ժամանակ թողնելիս այն քայքայվում է, առաջացնելով ազոտ և հիդրօքսիլամին։

$𝖧{𝖭}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\mathsf{\to }{𝖭}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}𝖭{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}𝖮𝖧$

Ջրային լուծույթում ազիդաջրածնական թթուն ցուցաբերում է թույլ թթվային հատկություններ(pK_a)=4,59)։ Այն թթվային ուժով մոտ է քացախաթթվին։ Լուծույթներում այն դիսոցվում է, առաջացնելով իոններ։

$𝖧{𝖭}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{\rightleftarrows }{𝖧}^{\mathsf{+}}\mathsf{+}{N}_{\mathrm{𝟥}}^{\mathsf{-}}$

Այս թթուն ցուցաբերում է օքսիդիչ հատկություններ։ Մետաղների հետ փոխազդելիս առաջացնում են համապատասխան աղեր, ազոտ և ամոնիակ։

$𝖢𝗎\mathsf{+}\mathrm{𝟥}𝖧{𝖭}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{\to }𝖢𝗎\mathsf{(}{𝖭}_{\mathrm{𝟥}}{\mathsf{)}}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖭}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}𝖭{𝖧}_{\mathrm{𝟥}}$

Այս թթվի աղերը կոչվում են ազիդներ։ Հատկապես կայուն են ալկալիական մետաղների իոնային ազիդները, բացառությամբ լիթիումի ազիդի (LiN₃)։ HN₃-ի և HCl-ի խառնուրդը նման է արքայաջրին։ Այս խառնուրդը կարող է լուծել ոսկին և պլատինը, անջատված քլորի հաշվին։

$𝖧{𝖭}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}\mathrm{𝟥}𝖧𝖢𝗅\mathsf{\to }𝖭{𝖧}_{\mathrm{𝟦}}𝖢𝗅\mathsf{+}𝖢{𝗅}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖭}_{\mathrm{𝟤}}$

Ստացումը

Ազիդաջրածնական թթուն կարելի է ստանալ օրթոֆոսֆորական թթվի և նատրիումի ազիդի փոխազդեցությունից, որը կարելի սինթեզել նատրիումի ամիդից։

$\mathrm{𝟤}𝖭𝖺𝖭{𝖧}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{+}{𝖭}_{\mathrm{𝟤}}𝖮\mathsf{\to }𝖭𝖺{𝖭}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}𝖭𝖺𝖮𝖧\mathsf{+}𝖭{𝖧}_{\mathrm{𝟥}}$

$\mathrm{𝟥}𝖭𝖺{𝖭}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}{𝖧}_{\mathrm{𝟥}}𝖯{𝖮}_{\mathrm{𝟦}}\mathsf{\to }\mathrm{𝟥}𝖧{𝖭}_{\mathrm{𝟥}}\mathsf{+}𝖭{𝖺}_{\mathrm{𝟥}}𝖯{𝖮}_{\mathrm{𝟦}}$

Ազիդաջրածնական թթուն կարելի է ստանալ հիդրազինի(N₂H₄) և ազոտային թթվի(HNO₂) փոխազդեցությունից, ծծմբական թթվի(H₂SO₄) և մետաղի ազիդի փոխազդեցությունից, ացիլազիդի հիդրոլիզից։

Գրականություն

• Карапетьянц М. Х., Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. — М.։ Химия, 1994.
• Ахметов Н. С. Общая и неорганическая химия. — М.։ Высшая школа, 2001.