Տեխնեցիում

Տեխնեցիում (Կաղապար:Lang-lat), քիմիական նշանը՝ Тс, պարբերական համակարգի 5-րդ պարբերության 7-րդ խմբի ռադիոակտիվ տարր։ Կարգահամարը 43, ատոմական զանգվածը՝ 98,9062։ d տարր է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է 4s²4p⁶4d⁵5s²։ К, L, M թաղանթները լրացված են։ Տարրը քիչ է ուսումնասիրված, քանի որ տարբեր պատճառներով կայուն իզոտոպներ չունի։ Հայտնի իզոտոպներից համեմատաբար կայունն է Tc⁹⁸-ը։ Արծաթամոխրագույն մետաղ է, առաջին սինթեզված քիմիական տարրը։

Պատմություն

Տարրի գոյությունը կանխատեսել էր Դ․ Մենդելեևը։ Այն առաջինը ստացել են իտալացի ֆիզիկոսներ Կ․ Պեռյեն և Է․ Սեգրեն (1937), մոլիբդենը արագ դեյտրոններով ռմբակոծելով։

Անվանում

Անվանվել է Կաղապար:Lang-grc - «արհեստական» բառով։ Տեխնեցիումը կուտակվում է ատոմային ռեակտորների թափոններում։

Բնության մեջ

Տեխնեցիւմ պարունակող ուրանի հանքաքար

Բնության մեջ հանդիպում է աննշան քանակներով, ուրանի հանքերում, որպես ²³⁵Ս-ի քայքայման արդյունք (1 տ ուրանում՝ 10⁻¹⁰ գ․ տեխնեցիում)։

Ստացում

Տեխնեցիումի ստացման հիմնական աղբյուրը ատոմական արդյունաբերության թափոններն են։ ⁹⁹Tc անջատում են ուրանի և պլուտոնիումի քայքայման արդյունքներից։ Մետաղական տեխնեցիումը անջատում են վերականգնելով ջրածնով կամ էլեկտրոլիզով։

Ֆիզիկական հատկություններ

Տեխնեցիումի օրգանական կոմպլեքսը

Արծաթամոխրագույն մետաղ է, հալման ջերմաստիճանը 2200±l0 °C, եռմանը՝ մոտ 4600 °C, խտությունը 11487 կգ/մ³։ Պարամագնիսական է, -265,5 °C-ից ցածր ջերմաստիճաններում՝ գերհաղորդիչ։ Քիմիական հատկություններով նման է ռենիումին։ Քիմիապես կայուն է, սովորական պայմաններում օդում չի օքսիդանում։ Մետաղների լարվածության շարքում գտնվում է ջրածնից հետո։ Միացություններում ցուցաբերում է -1-ից +7 օքսիդացման աստիճաններ (առավել կայուն է +7-ը)։

Քիմիական հատկություններ

Տաքացնելիս միանում է թթվածնի (առաջանում են օքսիդները՝ Тс₂O₇, ТсO₂), ֆտորի, քլորի (TcX₆, ТсХ₅, TcX₄), ծծմբի (Tc₂S₇, TcS₂) հետ։

$\mathrm{𝟦}𝖳𝖼\mathsf{+}\mathrm{𝟩}{𝖮}_{\mathrm{𝟤}}\mathsf{\to }\mathrm{𝟤}𝖳{𝖼}_{\mathrm{𝟤}}{𝖮}_{\mathrm{𝟩}}\mathsf{\uparrow }$

Տեխնեցիումի (VII) օքսիդը բաց դեղին, պինդ նյութ է, լուծվում է շրում, առաջացնելով տեխնեցիումական թթու՝ НТсО₄։

Գերտեխնեցիումատները ուժեղ հակաօքսիդիչներ են․ օրինակ KTcO₄-ի լուծույթով (0,001%) նախօրոք թրջած պողպատը տարիների ընթացքում չի ժանգոտվում։ Տեխնեցիումի համաձուլվածքներ է առաջացնում մի շարք մետաղների (Mo, Zr, Nb, Ti, Se, Hg, V, Та, Cr, W, Mn, Fe, Al, Zn) հետ։

Ստացվել են տեխնեցիումի կարբոնիլները, կոմպլեքսային և մետաղօրգանական միացությունները։ Տեխնեցիումը լուծվում է ազոտական և խիտ ծծմբական թթուներում, արքայաջրում, ջրածնի գերօքսիդում, բրոմաջրում։

Իզոտոպներ

Հայտնի են 92-108 զանգվածային թվերով ռադիոակտիվ իզոտոպները։ Կայուն իզոտոպներ չունի։ Առաջին արհեստական տարրն է։ Կարևոր են ⁹⁹Tc (T_1/2=2,12•10⁵ տարի) և ^99mTc(T_1/2 =6,04 Ժամ) իզոտոպները։

Զանգվածային թիվ	Տրոհման ժամանակը	Տրոհման տեսակ
92	4,3 րոպե	β+, էլեկտրոնային բռնկում
93	43,5 րոպե	էլեկտրոնային բռնկում(18%), իզոմերային անցում (82%)
93	2,7 ժամ	էլեկտրոնային բռնկում (85%), β+ (15%)
94	52,5 րոպե	էլեկտրոնային բռնկում (21%), իզոմերային անցում (24%), β+ (55%)
94	4,9 ժամ	β+ (7%), էլեկտրոնային բռնկում (93%)
95	60 օր	էլեկտրոնային բռնկում, իզոմերային անցում (4%), β+
95	20 ժամ	էլեկտրոնային բռնկում
96	52 րոպե	իզոմերային անցում
96	4,3 օր	էլեկտրոնային բռնկում
97	90,5 օր	էլեկտրոնային բռնկում
97	2,6Կաղապար:E տարի	էլեկտրոնային բռնկում
98	1,5Կաղապար:E տարի	β−
99	6,04 ժամ	իզոմերային անցում
99	2,12Կաղապար:E տարի	β−
100	15,8 վրկ	β−
101	14,3 րոպե	β−
102	4,5 րոպե / 5 վրկ	β− / γ/β−
103	50 վրկ	β−
104	18 րոպե	β−
105	7,8 րոպե	β−
106	37 վրկ	β−
107	29 վրկ	β−

Նշանակություն

⁹⁹Tc իզոտոպն օգտագործվում է բժշկության մեջ, որպես γ ճառագայթման աղբյուր։ տեխնեցիումը հեռանկարային մետաղ է․ կարող է օգտագործվել որպես կատալիզատոր և գերհաղորդիչ մագնիսներ պատրաստելու համար, իսկ միացությունները՝ որպես հակակոռոզային ինհիբիտորներ։

Տես նաև

• Պարբերական աղյուսակ

Մատենագիտություն

• Կաղապար:Cite book
• Կաղապար:Cite book
• Կաղապար:Cite book
• Կաղապար:Cite book
• Կաղապար:Cite book

Գրականություն

• Կաղապար:Cite book
• Կաղապար:Cite book
• Կաղապար:Cite book
• EnvironmentalChemistry.com – Technetium
• Nudat 2 Կաղապար:Webarchive nuclide chart from the National Nuclear Data Center, Brookhaven National Laboratory
• Nuclides and Isotopes Կաղապար:Webarchive Fourteenth Edition: Chart of the Nuclides, General Electric Company, 1989
• Chemistry in its element podcast (MP3) from the Royal Society of Chemistry's Chemistry World: Technetium

Արտաքին հղումներ

• Տեխնեցիումը քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում