Ֆիզիկական մեծությունների նշանակումների ցանկ

Ֆիզիկական մեծությունների նշանակման ցանկ, դպրոցական և համալսարանական ֆիզիկայում մեծությունների պայմանական նշանակումների ցանկ։ Ներառված են նաև մաթեմատիկական ընդհանուր հասկացություններ, որպեսզի հնարավոր դարձնեն ֆիզիկական բանաձևերի ձևակերպումը։
Ֆիզիկական մեծությունները նշանակելու համար օգտվում են լատիներենից և հունարենից, ինչպես նաև հատուկ սիմվոլներից։ Քանի որ ֆիզիկական մեծությունները քանակապես ավելին են քան այբուբենների տառերի քանակը, նույն տառը կարող է օգտագործվել տարբեր ֆիզիկական մեծությունների նշանակման համար։ Որոշ մեծությունների նշանակումները կարող են փոփոխվել, տվյալ բաժնում շփոթությունից խուսափելու համար (օրինակ՝ էներգիա, արագություն, երկարություն և այլն)։
Տառատեսակ
Մաթեմատիկական տեքստերում նշանակումները ընդունված է օգտվել շեղատառ լատիներենը։ Ֆունկցիաների անվանումն ու թվերը, իսկ հունարենի տառերը թողնում են ուղիղ։ Տառերը նույնպես կարող են տարբեր տառատեսակ ունենալ, մեծությունների կամ հասկացությունների բնույթը հասկանալու համար։ Մասնավորապես վեկտորական մեծությունները ընդունված է նշել հաստ տպատառով, իսկ տենզորային մեծությունները՝ ընդգծված տառատեսակով։
Լատինական այբուբեն
Պատմական պատճառներից ելնելով, շատ դեպքերում օգտագործվում են հասկացության անվանման առաջին լատինական տառը, հիմնականում լատինական, անգլիական, ֆրանսիական և գերմանական անվանումները։ Լատինական տառերից -ն չի օգտագործվում ֆիզիկական մեծությունները նշանակելու համար։
Մի քանի տառերով նշանակում
Որոշ մեծությունների համար օգտագործվում են տառաշարք կամ բառեր։ Օրինակ հաստատուն բառի պայմանական նշանը է։
Ֆիզիկայում հաճախ օգտագործվող մաթեմատիկական ֆունկցիաները և գործողությունները
| Նշան | Իմաստ |
|---|---|
| դիվերգենցիա | |
| գրադիենտ | |
| սահման | |
| ուղղանկյուն ֆունկցիա | |
| ռոտոր | |
| , | Signum-ֆունկցիա |
| sinc ֆունկցիա |
Հունական այբուբեն
Հունարենի այն մեծատառերը, որոնք նման են լատիներենի մեծատառերին, չեն գործածվում () կամ հազվադեպ են գործածվում։
| Նշան | Իմաստ |
|---|---|
| Ջերմային ընդարձկման գործակից, ալֆա-մասնիկ, անկյուն, անկյունային արագացում, Դիրակի մատրից, ընդրձակման գործակից, բևեռացման աստիճան, ջերմատվության գործակից, դիսոսացիայի գործակից, տեսակարար ջերմաէլեկտրաշարժ ուժ, Մախի անկյուն, կլանման գործակից, մարմնի սևության աստիճան, մարման հաստատուն։ | |
| Անկյուն, բետա-մասնիկ, մասնիկի արագության և լույսի արագության հարբերությունը, քվազիառաձգական ուժի գործակից, Դիրակի մատրից, իզոթերմ սեղմում, ադիաբադ սեղմում, մարման գործակից, ինտերֆերենցիոն գծի անկյունային լայնություն, անկյունային արագացում։ | |
| Գամմա ֆունկցիա, Քրիստոֆելի նշան, փուլային տարածություն, արագության շրջապտույտ, էլեկտրական մակարդակի լայնություն | |
| Անկյուն, Լորենցի գործոն, գամմա-ճառագայթ, տեսակարար կշիռ, Պաուլիի մատրից, գիրոմագնիսական հարաբերություն, ջերմադինամիկական ճնշման գործակից, մակերեսային իոնացման գործակից, Դիրակի մատրից, ադիաբադի ցուցիչ։ | |
| Մեծության փոփոխություն(օրինակ ), Լապլասի օպերատոր, դիսպերսիա, ֆլուկտացիա, գծային բևեռացման աստիճան, քվանտային պակասորդ։ | |
| Փոքր տեղափոխություն, Դիրակի դելտա-ֆունկցիա, Կրոնեկերի դելտա։ | |
| Էլեկտրական հաստատուն, դիէլեկտրից թափանցելիություն, անկյունային արագացում, միավոր հակահամաչափական թենզոր, էներգիա, էլեկտրաշարժ ուժ, դեֆորմացիայի թենզոր։ | |
| Ռիմանի զետա ֆունկցիա | |
| ՕԳԳ, մածուցիկության դինամիկական գործակից, Մինկովսկու մետրական թենզոր, ներքին շփման գործակից, մածուցիկություն, ցրման փուլ, էտա-մեզոն։ | |
| Ստատիկ ջերմաստիճան, Կյուրիի կետ, ջերմադինամիկական ջերմաստիճան, իներցիայի մոմենտ, Հեվիսյդի ֆունկցիամի։ | |
| XY հարթությունում X առանցքի հետ կազմած անկյունը, գլանային և գնդային կոորդինատային հարթությունում, պոտենցիալ ջերմաստիճան, Դեբայի ջերմաստիճան, նուտացիայի անկյուն, նորմալ կոորդինատ, թրջման չափ, Կաբիբոյի անկյուն, Վայենբերգի անկյուն։ | |
| Ադիաբադի ցուցիչ, միջավայրի մագնիսական ընկալում, պարամագնիսական ընկալունակություն։ | |
| Կոսմոլոգիական հաստատուն, Լագրանժի հաստատուն, լյամբդ-բարիոն։ | |
| Ալիքի երկարություն, հալման տեսակարար ջերմություն, գծային խտություն, ազատ վազքի երկարություն, քոմթոնյան ալիքի երկարություն, օպերատորի սեփական արժեք, Գել-Մանի մատրից։ | |
| Շփման գործակից, դինամիկական մածուցիկություն, մագնիսական թափանցելիություն, մագնիսական հաստատուն, քիմիական պոտենցիալ, Բորի մագնետոն, մյուոն, բերված զանգված, մոլային զանգված, Պուասոնի գործակից, միջուկային մագնետոն։ | |
| Հաճախություն, նեյտրինո, մածուցիկության կինեմատիկական գործակից, նյութի քանակ, լարմորի հաճախություն, քվանտային տատանողական թիվ։ | |
| Մեծ կանոնական համախումբ, քսի-հիպերոն։ | |
| Կոհերենտության երկարություն, սառնարանային գործակից, Դարսի գործակից։ | |
| Արտադրյալի օպերատոր, պելտիեյի գործակից, Պոյտինգի վեկտոր։ | |
| Պի թիվ (3,14159…),պի-կապ, պի-մեզոն, զույգություն։ | |
| Տեսակարար դիմադրություն, խտություն, լիցքի խտություն, բևեռային, գնդային և գլանային կոորդինատային համակարգի շառավիղ, խտության մատրից, հավանականության խտություն։ | |
| Գումարի օպերատոր, սիգմա-հիպերոն։ | |
| Էլեկտրական հաղորդակնություն, մեխանիկական լարում, Ստեֆան-Բոլցմանի հաստատուն, մակերեսային խտություն, լիցքի մակերեսային խտություն, հակազեցության հորիզոնական հատույթ, սիգմա-կապ, սեկտորական արագություն, մակերևույթային լարվածության գործակից, տեսակարար լուսահաղորդականություն, ցրման դիֆերենցիալ հատույթ, էկրանավորման հաստատուն, հաստություն, Պաուլիի մատրից։ | |
| Կյանքի տևողություն, տաու-լեպտոն, ժամանակահատված, տատանման պարբերություն, լիցքի գծային խտություն, Թոմսոնի հաստատուն, կոհերենտության ժամանակ, Պաուլի մատրից, տանգենցիալ վեկտոր։ | |
| Իպսիլոն-մեզոն | |
| Մագնիսական հոսք, էլեկտրակն շեղման հոսք, ելքի աշխատանք, Պելեյի ֆունկցիա, Գիբսի ազատ էներգիա, ալիքի էներգիայի հոսք, ոսպնյակի օպտիկական ուժ, ճառագայթման հոսք, մագնիսական հոսքի քվանտ։ | |
| Անկյուն, էլեկտրական պոտենցիալ, փուլ, ալիքային ֆունկցիա, գրավիտացիոն պոտենցիալ, ոսկե հատում։ | |
| Ռաբի հաճախություն, ջերմահաղորդականություն, դիելեկտրիկ ընկալում, սպինային ալիքային ֆունկցիա։ | |
| Ալիքային ֆունկցիա, ինտերֆերենցի ապերտուրա։ | |
| Ջեռուցման գործակից, օդի հարաբերական խոնավություն, ալիքային ֆունկցիա, հոսանքի ֆունկցիա։ | |
| Օհմ, մարմնային անկյուն, ստատիկական համակարգի հնարավոր վիճակներ, օմեգա-հիպերոն, պրեցեսիայի անկյունային արագություն, մոլեկուլային պեֆրակցիա, ցիկլիկ հաճախություն, Տիեզերքի խտության պարամետր։ | |
| Անկյունային հաճախություն, օմեգա-մեզոն, վիճակի հավանականություն, պրոցեսիայի լարմորի հաճախականություն, բորի հաճախություն, հոսքի արագություն։ |
Հատուկ նշաններ
| Նշան | Նշանակություն |
|---|---|
| ≪ | շատ անգամ փոքր |
| ≫ | շատ անգամ մեծ |
| ∼ | նույն կարգի մեծություն |
| ∝ | համեմատական |
| Համիլտոնի օպերտոր | |
| դիվերգենցիա | |
| ռոտոր | |
| դալամբերտիան | |
| վեկտորական արտադրյալ | |
| թենզոր արտադրյալ | |
| մասնակի ածանցյալ | |
| Պլանկի բերված հաստատուն | |
| ! | ֆակտորիալ |
| Ֆայնմանի սլեշ-նշանակում | |
| արտաքին ածանցիալ | |
| ինտեգրալ a-ից b | |
| եզրագծով ինտեգրալ | |
| Ø | տրամագիծ |
Փակագծեր
Կոր փակագծերում նշվում են մեկ կամ մի քանի փոփոխական, որոնցից կախված է ֆիզիկական մեծությունը։ Օրինակ նշանակում է, որ որոշ մեծություն () ֆունկցիան է -ից և -ից կախված։
| Նշան | Նշանակություն |
|---|---|
| վեկտորական արտադրյալ, երկու օպերատորների կամմուտատոր, Պաերլազի փակագիծ | |
| սկալյար արտադրյալ | |
| , | բրա և կետ նոտացիա, միջին արժեք |
| Պուասսոնի փակագծեր | |
| բացարձակ արժեք /մոդուլ/ | |
| նորմա |
Դիակրիտիկական նշաններ
Դիակրիտիկական նշանները ավելացնում են ֆիզիկական մեծության նշանին, որոշակի տարբերություն նշելու համար։ Աղյուսակում բերված է x-ի նկատմամբ կատարված նշանների ցանկը։
| Նշան | Նշանակությունը |
|---|---|
| առաջին ածանցիալ ըստ ժամանակի | |
| երկրորդ ածանցիալ ըստ ժամանակի | |
| առաջին ածանցիալ | |
| երկրորդ ածանցիալ | |
| վեկտորական մեծություն | |
| միջին արժեք, հակամասնիկ | |
| օպերատոր | |
| նշում է մեծության սկզբնականից ունեցած տարբերությունը | |
| փոխադարձ կապվածության օպերատոր | |
| էրմիտային կածվածության օպերատոր | |
| Å | անգստրեմ |
Ներքին և վերին ինդեքսներ
Ֆիզիկական մեծությունները ունենում են ինդեքսներ՝ վերևից,ն երքևից կամ երկու ձևով էլ։ Ներքինը հաճախ ցույց է տալիս մեծության կարգահամարը, վերինը ցույց է տալիս աստիճանը, եթե այն թենզոր չէ։
Տես նաև
- Ֆիզիկայի հիմնարար հասկացություններ
- Մաթեմատիկական նշանների աղյուսակ
- Ֆիզիկական մեծությունների միավորներ
- Այնշթայնի համաձայնագիր
Ծանոթոգրություններ
Աղբյուրներ
- Яворский Б. М. Справочник по физике для инженеров и студентов вузов. - М.: ОНИКС, 2006. ISBN 5-488-00330-4.
- Бобылёв В. Н. Краткий этимологическим словарь научно-технических терминов. - Логос, 2004. ISBN 5-94010-211-5.
Արտաքին հղումներ
- The Names and Symbols of Physics, Nicholas Hoar, IQP, WPI, March 5, 2009 Կաղապար:Webarchive Կաղապար:Ref-en
- Правила написання та друкування символів величин, назв і позначень одиниць Կաղապար:Webarchive Կաղապար:Ref-uk
- Symbols, Units, Nomenclature and Fundamental Constants in Physics Կաղապար:Ref-en
- Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry, 2nd edition Կաղապար:Ref-en
- ISO TC12 standards Կաղապար:Ref-en
- Обозначения физических величинԿաղապար:Недоступная ссылка
- Происхождение научно-технических терминов
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Обозначение происходит из трактата Джеймса Максвелла James Clark Maxwell, A Treatise on Electricity and Magnetism Clarendon, Oxford, 1904. Теоретик электромагнетизма называл величины в своих уравнениях по алфавиту: A, B, C, D, E, F, G, H. В этой последовательности A было векторным потенциалаом, С — током, B — вектором магнитной индукции, D — вектором электрической идукции, а H — напряженностью магнитного поля. Подробное объяснение по ссылке Կաղապար:Webarchive а также в Mark P. Silverman, Waves and Grains, p. 205—206, Princeton University Press, New Jersey, 1998.
- ↑ H Is for Enthalpy, Thanks to Heike Kamerlingh Onnes and Alfred W. Porter
- ↑ M. Planck: «Zur Theorie des Gesetzes der Energieverteilung im Normalspektrum», Verhandlungen der Deutschen physikalischen Gesellschaft 2 (1900) Nr. 17, S. 237—245, Berlin (vorgetragen am 14. Dezember 1900)
- ↑ Возможно, что буква S употребляется для обозначения как первая буква имени Сади Карно, которого Рудольф Клаузиус, первый кто употребил обозначение, считал важнейшим исследователем теории теплоты. См.: Clausius, Rudolf (1850). On the Motive Power of Heat, and on the Laws which can be deduced from it for the Theory of Heat. Poggendorff’s Annalen der Physick, LXXIX (Dover Reprint). ISBN 0-486-59065-8.